Otizm Spekturm Bozukluğu
Psikolojik Danışman Hamdi Kuzey TOSUN
Sunum Planı
1. Otizm Nedir?
2. Tanı Kriterleri Nedir?
3. Otizm Türleri,
4. Otizmli Çocukları Özellikleri,
5. Kitap ve Film Önerileri.
Otizm Nedir
❖ Otizm iletişim ve sosyal etkileşim sorunları, kısıtlı ilgi alanları ve
tekrarlayan davranışlarla ortaya çıkan bir durum olup ömür boyu
devam eden bir gelişimsel durumdur.
❖ Yaşamın ilk üç yılında ortaya çıkar.
❖ Otizm nedir sorusunun cevabını erken yaşta arayan aileler, erken
teşhiste uygulayacakları rehabilitasyon programı ile rahatsızlığın
etkilerini minimize etmeleri mümkündür.
Tanı Kriterleri Nedir?
Dsm 5’ e göre:
A. Aşağıdaki belirtilerle, şu anda veya geçmişte, birden fazla
bağlamda sosyal iletişim ve sosyal etkileşimde görülen kalıcı
eksiklikler.
1. Sosyal-duygusal karşılıklılıktaki eksiklikler,
2. Sosyal etkileşim için kullanılan sözel olmayan iletişim
davranışlarındaki eksiklikler,
3. Davranışları çeşitli sosyal bağlamlara uyacak şekilde ayarlamada
güçlük çekmekten.
Tanı Kriterleri Nedir?
B. Aşağıdakilerden en az ikisinin şu anda veya geçmişte ortaya
çıkmasıyla kendini gösteren, kısıtlı, tekrarlayan davranış, ilgi
veya etkinlik kalıpları.
1. Basmakalıp veya tekrarlayıcı motor hareketleri, nesnelerin kullanımı
veya konuşma,
2. Aynılıkta ısrar, rutinlere katı bir şekilde bağlılık, ritüelleştirilmiş
kalıplar veya sözel olmayan sözlü davranışlar,
3. Anormal yoğunlukta veya odakta, son derece sınırlı, sabit ilgi
alanları,
Tanı Kriterleri Nedir?
4. Duyusal girdilere karşı aşırı veya az tepki gösterme ya da çevrenin
duyusal yönlerine karşı alışılmadık ilgi duyma.
C. Belirtiler erken gelişim döneminde mevcut olmalıdır.
D. Semptomlar sosyal, mesleki veya mevcut işlevselliğin diğer
önemli alanlarında klinik açıdan önemli bozulmaya neden olur.
E. Bu bozukluklar, zihinsel yetersizlik (zihinsel gelişimsel
bozukluk) veya genel gelişimsel gecikme ile daha iyi
açıklanamaz.
Otizm Türleri
1. Atipik Otizm: Otizm spektrum belirtilerini en az sayıda taşıyan
gruptur. Son yıllarda “sınırda”, “silik”, “yalancı” tabirleri ATİPİK
OTİZM için kullanılan benzetmelerdir. 18 ay civarı yakalanan
kaliteli ve yoğun bir eğitim ile eğer zeka sorunu yoksa da
kurtarılması en ihtimal olan tanı grubudur.
❖ Atipik Otizm, otizm spektrum bozukluğunun etkileşim, dil ve
sosyal alanlarından yalnızca birinden ya da hepsinden en az
seviyede etkilenme durumudur.
Otizm Türleri
2.
Rett Sendromu: Sadece kız
çocuklarında
görülen
spektrum
bozukluğudur. Özellikle
yaşından
önce
bir
4
görülmeye
başlar. En belirgin bulgusu 5
aylıktan sonra kafa yapısının
büyümesinin durmasıdır.
Otizm Türleri
3. Çocuk Çağı Dezintagratif Bozukluk: Bu tanıdaki çocuklarda
zihinsel gerilik ve epilepsi tablosu oldukça fazladır. 2 yaşına kadar
normal gelişim gösteren çocuk 3-4 yaş itibariyle gelişiminde
gerilemeye başlar.
belirginleşmesi ve
geçirmesi öngörülür.
❖ Tanıyı alabilmesi için 10 yaşına kadar zihinsel gerilik, epilepsinin
iyice
çocuğun
sık
tablolarda
nöbet
Otizm Türleri
4. Yaygın Gelişimsel Bozukluk: Otizm spektrum bozukluğu içinde
olan “Başka Türlü Adlandırılamayan Yaygın Gelişimsel Bozukluk”
otizm belirti tanı ölçütlerine uymayan ama otizme benzeyen bir
gruptur. 3 yaşından sonra gerileme gözlenmeye başlar.
Otizm Türleri
5. Asperger Sendromu: İsmini Hans Asperger’den alan, otizm
spektrum bozukluğunun bir çeşidi olan asperger sendromu,
sosyalleşebilme ve etkili iletişim kurabilme yeteneklerini sınırlayan
gelişimsel bir bozukluktur. Bu sendroma sahip olan kişiler dar ilgi
alanlarına sahip olup, katı rutinler ve sıklıkla tekrarlayan davranışlar
sergilerler.
Otizmli Çocukları Özellikleri
1. Otizmli Çocukların Duyusal Özellikleri
a) İşitsel Uyarılara Karşı Tepkileri: Seslere karşı çok değişik tepkiler
gösteren otizmli çocukların, erken çocukluk döneminde bazı seslere
hiçbir
tepki
vermemesi, çocukta işitme problemi olduğu
düşüncesini çağrıştırmaktadır.
b) Görsel Uyarılara Karşı Tepkileri : Otizmli çocukların insan yüzüne
ve çevrelerindeki birçok nesneye bakmamalarına karşın, hareket
eden, dönen ya da parlak olan bazı nesnelere çok uzun
bakabildikleri, bazılarının zaman zaman ışıktan rahatsız oldukları
hatta karanlık bir odada daha rahat ettikleri görülebilmektedir
Otizmli Çocukları Özellikleri
c) Acı, Sıcak, Soğuğa Karşı Tepkiler : Bu tepkiler bazı çocuklarda
acıyı, sıcağı ve soğuğu fark etmeme şeklinde ortaya çıkarken,
bazılarında ise, soğuk suyla ellerini yıkarken ağlama, eline iğne
battığı zaman çığlık atma gibi aşırı duyarlılıklar şeklinde de
görülebilmektedir.
d) Dokunulmaya Karşı Tepkiler : Herhangi bir kimse tarafından
dokunulmaya, kucağa alınmaya tepki gösteren otistik çocuklar,
fiziksel teması reddetmekte ve çevreleriyle ilişki kurmaktan
kaçınmaktadırlar.
Otizmli Çocukları Özellikleri
2. Otizmli Çocukların Motor Gelişim Özellikleri:
❖ Otizmli çocukların ip atlama, dans, yüzme gibi büyük kas motor
becerilerin kullanılmasını gerektiren bazı hareketleri taklit etme
yetilerinin çok az ya da hiç olmamasına bağlı olarak daha geç
öğrendikleri görülmektedir.
❖ Kâğıt kesme, kutu içine küp atma ve ipe boncuk dizme gibi küçük
kas motor becerilerinin de oldukça zayıf olduğu gözlenmektedir.
Otizmli Çocukları Özellikleri
3. Otizmli Çocukların Sosyal Gelişim Özellikleri:
❖ Kucağa alındığında sarılmama, annenin sesine tepki vermeme gibi
davranışları gösteren otistik çocukların çoğu, anneye bağımlılık
davranışının yoksunluğunu göstermektedirler.
❖ Sevgi ve güvende olma gereksinimi yönüyle diğer bireylere fiziksel
yakınlaşma davranışları görülmemektedir.
❖ Otizmli çocuklar zamanlarının çoğunu tek başına oynayarak
geçirdikleri
veya anne-babaları
gözlenmiştir.
ile
iletişim
kurmadıkları
Otizmli Çocukları Özellikleri
4. Otizmli Çocukların Dil ve İletişim Özellikleri:
❖ Temel duyguları (mutluluk, üzüntü vb.) ifade etmede güçlük,
karşısındaki kişinin yüzüne ve gözüne bakmama, karşılıklı iletişim
kurmak istemediğinde bağırma, vurma, çığlık atma gibi özellikler
göstermektedirler.
❖ Otistik çocukların dil gelişimlerinde, hiç konuşmama, sadece bir-iki
kelime söyleme, çok kelimeyle anlamsız konuşma, ekolali konuşma,
zamirleri karıştırma, konuşulanları anlamada güçlük çekme, gramer
bozuklukları ve telâffuz güçlüğü gibi özellikler görülmektedir.
Otizmli Çocukları Özellikleri
5. Otizmli Çocukların Zihinsel Gelişim Özellikleri:
❖ Otizmli çocukların zekâ düzeylerini belirleyen testleri kullanmada
güçlükler olması ve bu çocukların testlerde düşük performans
göstermeleri zekâ bölümlerinin tespitini zorlaştırmaktadır
Otizmli Çocukları Özellikleri
6. Otizmli Çocukların Davranış Özellikleri
❖ Sudan korkma, ayakkabı ayağını sıktığı için ayakkabı giymeyi
istememe gibi kötü deneyimler.
❖ Yüksek bir duvarın üzerinde yürüme, akan trafiğin içine birden
atlama, merdiven boşluğuna bakma ve çamaşır makinesinin içine
girme vb.
❖ Nedensiz gülme, ağlama, kızgınlık, şaşırma, hapşırma ve
dönme hareketleri vb. gösterme.
Otizmli Çocukları Özellikleri
7. Otizmli Çocukların Özel Becerileri
❖ Bunlar genellikle konuşma becerisi soyut anlam içermeyen türden
becerilerdir.
❖ Otobüs hareket saatleri, sayılar vb. ayrıntılar ilgili bazı görsel
yetenekler şeklinde de ortaya çıkabilmektedir.
❖ Kendi kendine okuma-yazma öğrenebilme, okuduğunu anlamasa da
akıcı bir şekilde okuyabilme, kısa sürede ezberleyebilme gibi iyi bir
belleğe sahip olan erken gelişmiş kavramsal veya görsel-motor
yetenekleri olan otizmli çocuklara da rastlanmaktadır.
Kitap ve Film Önerileri
❖ Kitap, özel eğitim hakkında
bilgi
sahibi olmak isteyen
uzmanlar ve anne-babalara
ışık
tutabilecek niteliktedir.
Özel eğitimde başucu kitabı
olacak nitelikteki bu kitabın
hedef kitlesi öğretmen adayları
ve
öğretmenler olup kitap
toplam
on
oluşmaktadır
beş
üniteden
Kitap ve Film Önerileri
❖ Duyu-motordan
bilişten
dile
her
oyuna,
gelişim
alanında OSB’nin farklılaşan
ama bir o kadar da ilişkili
etkileri
alanında
bölümde
uzman
yazarlar tarafından bu kitapta
temel
bilgiler
olarak
9
aktarılmaya
çalışılmıştır.
Kitap ve Film Önerileri
❖ Bir ithal araba satıcısı olan
Charlie,
başkalarının
düşüncelerine saygı duymayan
bencil ve fırlama bir şehir
çocuğudur.
Babasının
öldüğünü haber alan Charlie,
cenazesine
gittiğinde,
babasının 49 model bir Buick
Roadmaster hariç tüm mirasını
bir vakfa bıraktığını öğrenir.
Kitap ve Film Önerileri
❖ Sam Dawson, kızı ile mutlu
bir
şekilde
Beatles’a
yaşayan
büyük
besleyen bir otizmli adamdır.
Genç adamın zekâ düzeyinin 7
yaşında bir çocuğunkine eş
durumda olması onları çok
ve
hayranlık
fazla rahatsız etmez. Kızı 7
yaşına geldiğinde ise onun için
asıl sorunlar başlar. Artık kızı
ondan çok daha ileri bir düzeye
gelmektedir ve Sam ona pek
fazla yardım edememektedir
Teşekkür Ederim
Akran Akademi Bayburt
psk.dan.hamdikuzeytosun