Otizm Nedir

‘’Engelsiz İletişim’’
Psikolojik Danışman Hamdi Kuzey TOSUN
Sunum Planı
1. İletişim Nedir?
2. Özel Bireyler İle İletişim,
3. İşitme Yetersizliği Olan Bireyler ile İletişim,
4. Zihinsel Yetersizliği Olan Bireyler İle İletişim,
5. Görme Yetersizliği Olan Bireyler İle İletişim,
6. Dil ve Konuşma Yetersizliği Olan Bireyler İle İletişim,
7. Bedensel Yetersizliği Olan Bireyler İle İletişim,
İletişim Nedir?
❖ Kişiler arasında, duygu, düşünce, bilgi, haber alışverişi, duygu,
düşünce, bilgi ve haberlerin, akla gelebilecek her türlü biçim ve
yolla kişiden kişiye karşılıklı olarak aktarılması.
❖ Telefon, telgraf, televizyon, radyo vb. araçlardan yararlanarak
yürütülen bilgi alışverişi; bildirişim, haberleşme, muhabere.
Özel Bireyler İle İletişim
❖ Özel bireyler, doğuştan veya sonradan fiziksel, duygusal, zihinsel,
ruhsal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi
nedeniyle:
✔ Toplumsal yaşama uyum sağlama sorunu
✔ Günlük gereksinimlerini karşılama güçlüğü
✔ Korunma,
✔ Bakım,
✔ Rehabilitasyon ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişidir.
Özel Bireyler İle İletişim
❖ Engelli birey ile iletişimde temel kıstas, onu kendine özgü kişiliğe
sahip, kendi kararlarını kendisi verebilen biri olarak görmektir.
❖ Onlar yalnızca özel durumlarından dolayı farklı ihtiyaçları olan
insanlardır ve iletişim sırasında dikkat edilmesi gereken bazı
hususlar vardır.
❖ Bu hususlar dışında diğer tüm insanlar gibi saygı görmek, dikkate
alınmak isterler.
❖ Özel durumları nedeni ile gösterilen aşırı ilgi ya da görmezden
gelme, onları olumsuz etkiler.
İşitme Yetersizliği Olan Bireyler ile
İletişim
❖ İşitme kaybı, işitme testi sonucunda kabul edilen normal işitme
değerlerinden az olduğunda ortaya çıkan durumdur.
❖ İşitme ve konuşma; insanın zihinsel, sosyal, ruhsal gelişimi ve
akademik becerilerin oluşması için gereklidir.
❖ İşitme yetersizliği olan bireylerde dil kapasitesinin azlığı, çevresiyle
iletişim kurmasını sınırlamaktadır.
❖ İşitme yetersizliği olan kişiler ihtiyaçlarını sözel olarak ifade
etmede yetersiz kalırlar.
İşitme Yetersizliği Olan Bireyler ile
İletişim
❖ Aileleri ve arkadaşları bireylerin duygu ve düşüncelerini anlamakta
zorlanırlar. Bu durumda birey kendini kötü hisseder, kızar ve
kendine olan güveni gelişmez.
❖ Bireylerin toplumsal ve sosyal becerilerinin gelişmesi olumsuz
yönde etkilenir. Topluma uyum sağlamada zorluk çekerler ve
kendilerini soyutlanmış hissederler.
❖ İşitme sorunu olan bireylerle iletişimde beden diline çok daha dikkat
edilmelidir. İletişimi daha kolay hale getirebilmek için işitme
cihazları, yazı tahtaları gibi cihazlardan yararlanılabilir.
İşitme Yetersizliği Olan Bireyler ile
İletişim
❖ İşitme yetersizliği olan kişi ile iletişim kurarken kişiye kendini kötü
hissettirmeden doğru iletişim kurmaya çalışılmalı, işitip işitmediği
açıkça sorulmalıdır. Bu kişilerle açık, net, doğal bir şekilde
konuşulmalı, çok yavaş ya da çok bağırarak konuşulmamalıdır.
❖ Bağırmak konuşulan sesin anlaşılmasını engeller. Çevredeki fazla
gürültü ve diğer sesler de iletişimi engelleyebilir. İşitme güçlüğü
olan birey ile aniden konuşmaya başlanılmamalı, yüz yüze gelerek
göz teması kurulmalı ve söze öyle başlanmalıdır.
İşitme Yetersizliği Olan Bireyler ile
İletişim
❖ Bu bireylerle yazarak veya işaret dili ile iletişim kurulabilir.
Konuşmaya başlarken önce bireyin dikkatini çekilmelidir.
❖ İhtiyaç halinde eline veya omzuna hafifçe dokunulmalı, göz teması
kurduktan sonra konuşmaya başlanmalıdır.
❖ Açık, net ve rahatsız etmeyecek yükseklikte bir ses tonu ile
konuşulmalıdır.
❖ İşitme yetersizliği olan bireyler, iletişim kurarken dudak okuma
yöntemini de kullanabilecekleri için, bulunulan ortamda ışığın
yeterli olmasına dikkat edilmelidir.
İşitme Yetersizliği Olan Bireyler ile
İletişim
❖ İşitme yetersizliği olan bireyin
konuşulanları anlayamaması
halinde, aynı cümleyi tekrar
etmek yerine başka
kelimelerle yeni bir cümle
kurulmalıdır.
❖ Konuşurken; sigara
içilmemeli, sakız
çiğnenmemeli, el ile ağız ve
yüz kapatılmamalıdır.
Zihinsel Yetersizliği Olan Bireyler
İle İletişim
❖ Zihinsel yetersizlik; doğum öncesi, doğum sırası ve doğum
sonrasında çeşitli nedenlere bağlı olarak genel zihinsel işlevlerde
normallerden önemli derecede gerilik ve uyumsal davranışlarda
yetersizlik gösterme durumudur.
❖ Sözel ve sözel olmayan mesajların anlaşılabilmesi için basit, özel,
dikkatle seçilmiş olması gerekir.
❖ Zihinsel engelli bireylerin kendilerini tam olarak ifade edebilmeleri
için önyargı olmadan kabul edilmeleri gerektiği unutulmamalıdır.
Zihinsel Yetersizliği Olan Bireyler
İle İletişim
❖ Tam bilgi alabilmek için sorular dikkatli bir şekilde sorulmalıdır.
Her soruyu farklı şekillerde tekrarlayarak cevapları doğrulanmalıdır.
❖ Sözel övgüler kullanılmalı, pozitif destek sağlanmalıdır.
❖ Verilen uyarıcılar sık sık tekrarlanmalı, hastanın uygulaması
sağlanmalıdır.
Görme Yetersizliği Olan Bireyler İle
İletişim
❖ Genel olarak iletişim denildiğinde, bir merkezden diğer merkeze
akan veri ya da karşıdaki kişiye ulaştırılan bir mesaj anlaşılır. Bu
mesaj, sözel olduğu gibi çoğunlukla jest ve mimiklerle yani beden
diliyle de aktarılabilir. Söz konusu beden dili olunca, görme
yetersizliği olan bireylerde iletişim sorun oluşturur.
❖ Görme yetersizliği olan bireylerde, görme gücü azalır ya da
tamamen kaybolur.
Görme Yetersizliği Olan Bireyler İle
İletişim
❖ Görme engellilerde, görme gücü azalır ya da tamamen kaybolur. Bu
durum bireyin eğitim performansını ve sosyal uyumunu olumsuz
yönde etkiler.
❖ Görme yetersizliği olan bireyler iletişim sırasında göz kontağı
sağlayamadıklarından sözel iletişimi kullanırlar. Bu kişilerle iletişim
kurarken, yanında biri olsun veya olmasın kişiye yönelip iletişim
kurulmalıdır.
Görme Yetersizliği Olan Bireyler İle
İletişim
❖ Görme yetersizliği olan bireyler, hayatı karanlık ve ayrıntılardan
yoksun olarak yaşadıkları için şüphe duygusunu yoğun derecede
yaşarlar. Bu yüzden bu bireylerle iletişim kurarken aşağıdaki
noktalara dikkat edilmesi iletişimi kolaylaştırır.
❖ Görme yetersizliği olan birine nazik bir dille yardıma ihtiyacı olup
olmadığını sorulmalı, ihtiyacı varsa yardım edilmelidir. Görme
yetersizliği olan bir kişinin yanına gelirken ya da yanından
ayrılırken mutlaka sesli olarak bildirilmelidir.
Görme Yetersizliği Olan Bireyler İle
İletişim
❖ Görme yetersizliği olan kişiyle belli bir yere kadar birlikte yürümek
gerektiğinde kolundan, omzundan, belinden, elbisesinden
çekiştirerek yardım etmeye çalışılmamalı, kolunuza girerek
yürümesine izin verilmelidir.
❖ İniş ve çıkışlarda her defasında “İniyoruz, çıkıyoruz” denmesine
gerek yoktur. İniş ve çıkışlara bir adım kala yavaşlamak yeterlidir.
Görme Yetersizliği Olan Bireyler İle
İletişim
❖ Görme yetersizliği olan kişiye oturacağı bir yer gösterilirken
“Şuraya oturun, buraya oturun” şeklinde tarif edilmemeli,
mümkünse elinden tutarak oturacağı sandalyenin arka kısmına
dokunması sağlanmalıdır.
❖ Görme yetersizliği olan bir kimseye herhangi bir içecek ikram
ederken eliyle çarpıp dökmemesi için “Çayınızı veriyorum,
suyunuzu veriyorum” şeklinde önceden söylenmeli, mümkünse
fincan eline değdirilmelidir. Bu tür içecekler masanın kenarına çok
yakın yerlere konmamalıdır.
Görme Yetersizliği Olan Bireyler İle
İletişim
❖ Görme yetersizliği olan bireyler tüm uygulamalar için sözlü
bilgilendirme yapılmalıdır. Yapılacak işlem ile ilgili ayrıntılı bilgi
vermelidir. Açıklayıcı kelimeler kullanılmalıdır. Açıklamalarda
hastanın zihninde resim çizmesine yardımcı olmaya çalışılmalıdır.
Ses tonu ve duraklamalar iletişimi kolaylaştır.
❖ Görme bozukluğu olan hastaların dokunma hisleri çok iyi
gelişmiştir, hastaya dokunarak sözel uyarıcılar verilebilir. Ancak bu
hastalara dokunmadan önce sözlü olarak bildirim yapılmalıdır.
Beklenmedik bir dokunuş onlarda ürkütücü olabilir ve anksiyeteyi
arttırabilir.
Görme Yetersizliği Olan Bireyler İle
İletişim
❖ Yönerge verirken açık ve net olunmalı; sağ ve sol kelimeleri
kullanabilir, fakat “orada”, “ileride” gibi ifadeler kullanılmamalıdır.
Bulunulan ortamdan ayrılırken, görme engelli kişiye mutlaka bilgi
verilmelidir. Kapılar ya tam açık ya da tam kapalı olmasına dikkat
edilmeli, kesinlikle yarım açık bırakılmamalıdır. Görme engelli
hastalar düşme riski açısından değerlendirilmeli ve izlenmelidir.
Dil ve Konuşma Yetersizliği Olan
Bireyler İle İletişim
❖ Konuşma bozukluğu; konuşmanın akışında, ritminde, tizliğinde,
vurgularında, ses birimlerinin çıkarılışında ve anlaşılmasında
bozukluk olmasıdır.
❖ Sözlü iletişim, insanoğlunun günlük yaşantısında en çok kullandığı
araçlardan biridir. Sözel iletişim kuramayan hastalarda sözsüz
iletişim teknikleri büyük önem taşır.
❖ Sözsüz iletişim; yüz ifadeleri, dokunma, göz teması, duruş, fiziksel
varlık, koku gibi faktörleri içermektedir.
Dil ve Konuşma Yetersizliği Olan
Bireyler İle İletişim
❖ İletişimde mesajların sadece % 10’unun sözlerle iletildiği dikkate
alındığında beden dilinin anlaşılması büyük önem taşır.
❖ Bu tür hastalarda dokunma, jestler, göz hareketleri, resim kullanma,
kelimeleri tekrar etme şeklinde değişik iletişim kurma yolları
kullanılabilir.
❖ Sakin bir konuşma ve dinleme ortamı sağlanmalıdır.Konuşma
sorunu olan bireylerle basit cümleler ve kalıplar içinde
konuşulmalıdır.
Dil ve Konuşma Yetersizliği Olan
Bireyler İle İletişim
❖ Konuşma yetersizliği olan bireylerin söylediği kelimeler
anlaşılmadığı zaman, “Bunu anlayamadım / kaçırdım, lütfen benim
için tekrar edebilir misiniz?” gibi ifadeler kullanılarak kelimeleri
hecelemesi ya da söyleyeceklerini yazması istenmelidir. Konuşma
yetersizliği olan bireyin anlattıklarının anlaşılıp anlaşılmadığını teyit
etmek için tekrar edilip doğruluğunun onaylanması için
beklenmelidir.
Dil ve Konuşma Yetersizliği Olan
Bireyler İle İletişim
❖ Konuşma yetersizliği olan bireyler ile iletişim sürecinde onlar
istenmedikçe onun yerine cümlenin sonu tamamlanmamalı, sabırla
sonuna kadar dinlenmelidir. Anlaşılmayan bir cümle anlamış gibi
yapılmamalıdır.
❖ Kısa cevap gerektiren sorularla anlamaya çalışılmalıdır. Konuşması
için cesaretlendirilmeli ve sabırla dinlenmelidir.
❖ Yaratıcı oyunlarla yeni iletişim yollarını öğrenmesine yardım
edilmeli ve gösterdiği çaba takdir edilmelidir.
Dil ve Konuşma Yetersizliği Olan
Bireyler İle İletişim
❖ Kendini ifade edebilmesi için
fazladan zaman verilmelidir.
❖ Hasta konuşma terapisi almak
için yönlendirilmelidir.
Bedensel Yetersizliği Olan Bireyler
İle İletişim
❖ Bedensel yetersizliği olan bireyler: Hastalıklar, kazalar ve genetik
faktörlere bağlı kas, iskelet, sinir sistemi ve eklemlerin ișlevlerini
yerine getirememesi sonucunda meydana gelen hareket ile
ilgili yetersizlikler durumudur
❖ Ampute, hastalarda protez kullanımı ve hijyenik bakım eğitimi
verilmelidir.
❖ Mevcut duruma diyabet ya da vasküler bozukluk eşlik ettiğinde bu
durum bakım planına yansıtılmalıdır.
Bedensel Yetersizliği Olan Bireyler
İle İletişim
❖ Bedensel yetersizliği olan
bireyler, kullandıkları
yardımcı araçları kendilerinin
bir parçası olarak görürler. Bu
nedenle tekerlekli
sandalyesine, koltuk
değneklerine dokunmamaya
özen gösterilmelidir.
Kitap ve Film Önerileri
❖ Kitap, özel eğitim hakkında
bilgi sahibi olmak isteyen
uzmanlar ve anne-babalara
ışık tutabilecek niteliktedir.
Özel eğitimde başucu kitabı
olacak nitelikteki bu kitabın
hedef kitlesi öğretmen adayları
ve öğretmenler olup kitap
toplam on beş üniteden
oluşmaktadır
Kitap ve Film Önerileri
❖ Bir düşünün: Pişmanlıklarınızın
çoğunun insan ilişkilerinden
kaynaklandığını görürsünüz. Bu
kitap, ailede, işyerinde ve
toplumda sağlıklı insan ilişkilerine
önem veren, ‘keşke’siz bir yaşam
isteyen insanlar için yazıldı;
yaşamınızın sonunda, “Keşke
kendi hayatımı yaşayabilseydim!”
dememeniz için!
Kitap ve Film Önerileri
❖ Kardeşinin feragat etmesiyle ani bir
şekilde tahta geçen Kral VI.
George, çocukluğundan beri
kekemelik sorunuyla mücadele
ediyordur. Halka hitabet etmekte
güçlük çeken yeni kralın bu
sorununu yenmek ve onu kraliyet
makamına hazırlamak için
Avustralyalı konuşma terapisti
Lionel Logue devreye girer.
Kitap ve Film Önerileri
❖ İhsan bedensel engeli nedeniyle
annesine bağımlı olarak yaşamak
zorunda olan ve içerisinde kısılıp
kaldığı bu hayata günbegün daha
fazla küsen genç bir adamdır.
Hayalleri vardır; asla
gerçekleşmeyeceğini düşündüğü
bu hayallerin uktesi ve annesine
yük olduğu fikrinin ağırlığıyla
yaşamdan kopmaktadır
Teşekkür Ederim
Akran Akademi Bayburt
psk.dan.hamdikuzeytosun